Za leki fotowrażliwe powszechnie uznaje się antybiotyki, hormony i leki dermatologiczne. Tymczasem okazuje się, że prawie każdy lek – działający ogólnie lub miejscowo – w kontakcie z promieniowaniem słonecznym może wywołać niepożądane reakcje skórne.

Lista jest naprawdę długa. Do grupy środków fotowrażliwych należą również:

• środki przeciwbólowe zawierające ibuprofen,
• leki przeciwzapalne, niesteroidowe stosowane w chorobach stawów,
• leki psychotropowe,
• preparaty przeciwcukrzycowe,
• beta-blokery,
• leki obniżające ciśnienie i środki przeciw arytmii serca,
• sulfonamidy, hormony stosowane w okresie menopauzy, doustną antykoncepcję hormonalną,
• leki przeciwgrzybiczne, przeciwtrądzikowe, wszystkie preparaty zawierające witaminę A, a nawet preparaty przeciwłupieżowe!

Fototoksyczność i fotoalergiczność

Reakcje fototoksyczne mogą  pojawić się u każdego, kto zażyje dany lek. Substancja fototoksyczna po odpowiedniej dawce promieniowania UVA uwalnia swoją energię i dochodzi do toksycznego uszkodzenia struktur komórkowych. Wskutek tego doznajemy jakby poparzenia słonecznego: pojawia się zaczerwienienie i pieczenie skóry, rumień, pęcherze. Na szczęście po odstawieniu substancji fotouczulającej wszystkie objawy zaczną ustępować.

Innymi możliwymi reakcjami fototoksycznymi są:

• długotrwałe przebarwienia skórne (leki z zawartością amiodaronu – powszechnie stosowane w kardiologii; 5-fluorouracyl i bleomycyna stosowane w onkologii),
• onycholiza paznokci (tetracykliny i benoksaprofen).

Niektóre substancje fotouczulające wywołają zmiany przypominające porfirię późną (kwas nalidyksowy, furosemid, tetracykliny, naproksen), liszaj płaski (tetracykliny, chinidyna, hydrochlorotiazyd).

Oczywiste jest, że osoby zażywające wymienione leki muszą unikać ekspozycji słonecznych oraz zwrócić uwagę, by preparat chroniący przed słońcem na pewno zawierał filtry przed promieniami UVA.

Fotoalergiczność  nie jest bezpośrednio związana z dawką leku i światła. Aby powstała, konieczne jest promieniowanie UV i substancja uczulająca. Po połączeniu tych dwóch czynników tworzy się alergen – wywołuje on w organizmie reakcję alergiczną, której efektem są grudkowate wykwity i świąd.

Do czynników przyczynowych wyprysków fotoalergicznych działających miejscowo zalicza się: środki konserwujące i dezynfekujące, substancje zapachowe (piżmo ambretowe, aldehyd cynamonowy), filtry przeciwsłoneczne, środki ochrony roślin.

Ponadto wyprysk fotoalergiczny może pojawić się po ogólnym zastosowaniu: niesteroidowych leków przeciwzapalnych, sulfonamidów, trójcyklicznych antydepresantów, pochodnych fenotiazyny i benzodiazepiny.

W leczeniu dolegliwości najważniejsze jest unikanie kontaktu z fotoalergenami i ograniczenie do minimum ekspozycji na słońce oraz jednoczesne stosowanie preparatów z filtrem UVA, a także maści z dodatkiem kortykosteroidów.

Największe ryzyko wystąpienia reakcji fototoksycznych występuje u osób przewlekle chorych, zażywających leki na stałe.

Niemniej wszyscy pamiętajmy o czytaniu ulotek załączonych do każdego leku, który musimy zażyć, a w razie wątpliwości pytajmy lekarzy i farmaceutów – oni zawsze służą fachową pomocą.